Στεγαστική κρίση και ενεργειακή φτώχεια στην Ευρώπη, με την Ελλάδα στην πρώτη θέση

Η ταυτόχρονη κοινωνική ένταση σε πολλές ευρωπαϊκές μητροπόλεις δείχνει το αδιέξοδο που ταλαιπωρεί εκατομμύρια νοικοκυριά. Την Τετάρτη η Ισπανία ακινητοποιήθηκε από την πρώτη γενική απεργία για τη στέγη εδώ και 14 χρόνια.

Η συμμετοχή έφτασε το 90% στα λιμάνια και στην αυτοκινητοβιομηχανία. Διαδηλωτές έστησαν οδοφράγματα στη Βαρκελώνη και ήρθαν σε σύγκρουση με την αστυνομία στη Μαδρίτη. Στη Γρανάδα ακτιβιστές κατέστρεψαν 300 κουτιά κλειδιών βραχυχρόνιας μίσθωσης (lockboxes), κόντρα στις αιτιάσεις της δεξιάς περιφερειάρχη Ισαμπέλ Ντίαθ Αγιούσο ότι οι πολίτες κρατούνται σε ομηρία.

Την ίδια ημέρα το πανευρωπαϊκό κάλεσμα διαμαρτυρίας εκφράστηκε και στην Ελλάδα.

Συγκεντρώσεις έγιναν στην πλατεία Κλαυθμώνος στην Αθήνα και στην πλατεία Νίκου Παπάζογλου στην Κάτω Τούμπα της Θεσσαλονίκης. Εργατικά σωματεία, η ΑΔΕΔΥ, φοιτητικοί σύλλογοι και συλλογικότητες πρόβαλαν το σύνθημα «Τα σπίτια είναι για να ζούμε, όχι για να πλουτίζουν» και ζήτησαν προστασία της πρώτης κατοικίας και σταμάτημα των εξώσεων.

Παλιό κτιριακό απόθεμα και ενεργειακή πίεση

Πίσω από την οργή στους δρόμους υπάρχει μια βαθύτερη, παγιωμένη κατάσταση. Η στεγαστική κρίση στην Ευρώπη έχει πλέον δεθεί άμεσα με την ενεργειακή φτώχεια. Τα διαδοχικά κύματα καύσωνα του περασμένου καλοκαιριού έδειξαν ότι η προσιτή κατοικία δεν αφορά μόνο το ενοίκιο ή το στεγαστικό δάνειο, αλλά και το κόστος θέρμανσης και ψύξης.

Μεγάλα ερευνητικά έργα που χρηματοδοτεί το πρόγραμμα Horizon της Ευρωπαϊκής Ένωσης καταγράφουν κτιριακό απόθεμα γηρασμένο και ενεργειακά αναποτελεσματικό στη γηραιά ήπειρο.

Σήμερα σχεδόν το 10% των πολιτών της ΕΕ αντιμετωπίζει «υπερβολική επιβάρυνση κόστους στέγασης», διαθέτοντας πάνω από το 40% του διαθέσιμου εισοδήματος σε ενοίκιο, δόσεις και λογαριασμούς κοινής ωφέλειας. Άλλο ένα 10% δεν μπορεί να κρατήσει το σπίτι του αρκετά ζεστό τον χειμώνα.

Στο ευρωπαϊκό πρόγραμμα PREFIGURE, με επιστημονική καθοδήγηση του καθηγητή περιφερειακής επιστήμης στο Ινστιτούτο Τεχνολογίας της Καρλσρούης Μίχαελ Γιανόσκα, ερευνητές, δήμοι και στεγαστικοί φορείς από οκτώ ευρωπαϊκές χώρες εξετάζουν πώς συνδέονται στέγη και ενέργεια.

Μελετούν 16 τοπικές πρωτοβουλίες για ευάλωτες ομάδες, όπως χαμηλόμισθους, ηλικιωμένους, πρόσφυγες και αστέγους, και έχουν απευθυνθεί σε 30.000 νοικοκυριά σε όλη την Ευρώπη. Κατά τους επιστήμονες, η στέγαση επηρεάζει άμεσα την υγεία, την οικονομική ευημερία και την κοινωνική συνοχή.

Πρωτιά της Ελλάδας στο κόστος στέγασης

Τα στοιχεία για την Ελλάδα είναι ιδιαίτερα βαριά. Η Μέριτς Οζγκιουνές, συντονίστρια στεγαστικής πολιτικής στον φορέα «Housing Thessaloniki», αναφέρει ότι η υπερβολική επιβάρυνση του κόστους στέγασης είναι στη χώρα η υψηλότερη σε ολόκληρη την Ευρωπαϊκή Ένωση και ότι ουσιαστικό μέρος αυτού του βάρους είναι το κόστος ενέργειας.

Στη Θεσσαλονίκη, όπου μετρώνται 35.000 κενές κατοικίες, η κοινωνική υπηρεσία ενοικίασης ανακαίνισε 40 διαμερίσματα που έμεναν για καιρό άδεια, ώστε να στεγαστούν ευάλωτες κοινότητες. Οι πρώτοι ένοικοι εγκαταστάθηκαν τον Δεκέμβριο που πέρασε.

Ο σχεδιασμός περιλαμβάνει ακόμη 60 κατοικίες μέσα στην επόμενη τριετία και εκατοντάδες στη συνέχεια, με μακροχρόνια κοινωνικά συμβόλαια και πλήρη ενεργειακή αναβάθμιση.

Παρόμοιες λύσεις με διάρκεια εφαρμόζονται ήδη και εκτός Ελλάδας. Στην Καρλσρούη της Γερμανίας, ένα πρόγραμμα συνεταιριστικής κατοικίας 20 ετών, με επιδοτήσεις ανακαίνισης και παραχώρηση κενών ενεργειακών διαμερισμάτων σε αστέγους, περιόρισε δραστικά την αστεγία.

Στη Βαρκελώνη η πρωτοβουλία WikiHousing εμπλέκει νέους από 18 έως 30 ετών, οι οποίοι σχεδιάζουν, προκατασκευάζουν και διαχειρίζονται δημόσιες κατοικίες με υψηλή ενεργειακή απόδοση. Έτσι προκύπτει ένα μοντέλο ανοιχτού κώδικα για άλλες ευρωπαϊκές πόλεις.

Διακρίσεις και περιθωριοποίηση ευάλωτων ομάδων

Παράλληλα, το ευρωπαϊκό πρόγραμμα HouseInc, με συντονίστρια τη Δρ. Άνε Κάντελ από το Ινστιτούτο Fraunhofer, ερεύνησε 15.000 νοικοκυριά σε οκτώ χώρες και αποτύπωσε χάρτη των ανισοτήτων στη στέγαση.

Η έρευνα εστίασε σε τέσσερις περιπτώσεις περιθωριοποιημένων ομάδων: μετανάστες στη Γερμανία, κοινότητες Ρομά στην Τσεχία και τη Ρουμανία, και Ουκρανούς πρόσφυγες στην Ιταλία. Τα ευρήματα δείχνουν βαριές συστημικές διακρίσεις, βαθιά ριζωμένες.

Οι Ρομά, συχνά χωρίς επίσημη άδεια διαμονής ή σε αυτοσχέδια κτίσματα πάνω σε ξένη γη, ζουν με διαρκή κίνδυνο εκτοπισμού. Οι Ουκρανοί πρόσφυγες μένουν εγκλωβισμένοι σε βραχυπρόθεσμες χρηματοδοτήσεις που δυσκολεύουν την κοινωνική τους ένταξη.

Και στις δύο περιπτώσεις οι κατοικίες στερούνται παντελώς ενεργειακής απόδοσης. Οι ένοικοι αναγκάζονται να βασίζονται σε παλιές συσκευές θέρμανσης με υψηλό κόστος.

Η στροφή σε πιο «πράσινες» κατοικίες δεν φέρνει από μόνη της δικαιότερη κοινωνία.

Το πρόβλημα δεν αφορά μόνο τις περιθωριοποιημένες ομάδες. Στη συνοικία Vogelstang του Μανχάιμ στη Γερμανία, όπου πολλοί μετανάστες μένουν σε ενεργειακά ανεπαρκή κτίρια, οι κάτοικοι δεν μπορούν να καλύψουν το κόστος θέρμανσης και ψύξης. Οι δημοτικές υπηρεσίες, όμως, δεν το αντιμετωπίζουν ως χωριστή κρίση, επειδή λειτουργούν σε στεγανά.

Η Δρ. Κάντελ τονίζει ότι οι τοπικές αρχές χρειάζονται εκπαίδευση, ανακατανομή πόρων και μια ενιαία στρατηγική. Η προσέγγιση, σημειώνει, δεν πρέπει να σταματά στο μεμονωμένο διαμέρισμα, αλλά να βλέπει το κτίριο και τη γειτονιά ως συνολική υποδομή.

Οι ευρωπαϊκές ερευνητικές ομάδες καταλήγουν στο ίδιο σημείο: πιο «πράσινες» κατοικίες δεν σημαίνουν αυτόματα και πιο δίκαιη κοινωνία.

Αν οι πολιτικές στέγης δεν σχεδιαστούν μαζί με τους ίδιους τους πολίτες και τις ευάλωτες ομάδες, η πράσινη μετάβαση μπορεί να αφήσει τους πιο αδύναμους, και ιδίως τους Έλληνες που σηκώνουν το μεγαλύτερο βάρος στην Ευρώπη, στο έλεος της ακρίβειας, της κερδοσκοπίας και του ψύχους.

Μείνετε σε επαφή μαζί μας:
Κάντε like κι ακολουθήστε τη σελίδα μας στο Facebook
Στο Twitter: Follow